Byzantium en Trebizonde

Met een klein gezelschap zullen wij ons verdiepen in ruim duizend jaar geschiedenis van Constantinopel en acht dagen zwerven door de smalle straatjes van het oude Byzantium langs vele onbekende kerken en bezienswaardigheden. Terwijl de hectische miljoenenstad Istanbul aan ons voorbij dendert, zullen wij veel moois ontdekken en bekijken.

Deze oude stad is gebouwd op zeven heuvelen net als Rome, Athene en Jeruzalem en wordt omspoeld door het water van de Gouden Hoorn, de Bosphorus en de Zee van Marmara.
Mythologische verhalen brengen ons ver weg van het moderne verkeerslawaai naar de stilte van het verleden. Mijmerend aan de oever van de Bosphorus kunnen denken aan Io, de dochter van koning Inachos, de eerste menselijke geliefde van Zeus. Zij was priesteres in de tempel van Hera te Argos en om haar voor zijn jaloerse echtgenote te verbergen, werd Io door Zeus veranderd in een zilverglanzende koe. Door een horzel gestoken - tot waanzin gedreven door Hera, die haar toch had ontdekt - zwierf zij over de wereld en moest de zeestraat tussen de continenten - Asia en Europa - oversteken, die daarna de Bosphorus (de oversteekplaats van de koe) werd genoemd.

Byzas, één van de vele kleinzonen van Zeus, kwam door het orakel van Delphi naar deze kusten en stichtte de naar hem genoemde stad tegenover het land van de blinden. Het werd één van de belangrijkste metropolen ter wereld, die - historisch gezien - werd gesticht door Griekse kolonisten vanuit het overvolle Athene en Megara in het jaar 660 v.Chr.

In 330 A.D. maakte keizer Constantijn de Grote deze stad tot zijn residentie ter vervanging van het heidense Rome, dat - volgens de Sibillijnse boeken - gedoemd was ten onder te gaan.
Echter niet geheel vrij van geloof in de magische werking van oude cultusobjecten liet hij in 326 het Palladium (het heilige beeld van Athene) uit Rome overbrengen naar zijn nieuwe rijkscentrum. Dit beeld, dat eens het Troje van Aeneas beschermde, werd onder een porfieren zuil op het forum van zijn nieuwe hoofdstad Constantinopel bewaard.
Constantijn, wars van de wrede Romeinse christenvervolgingen, verhief deze tot dan toe verdrukte groepering tot een politiek verbindende factor in zijn immense rijk. Om tot heldere formuleringen van deze nieuwe religie te komen werd door hem het eerste oecumenische concilie bijeengeroepen. Tijdens zijn regering kwam de kerk ter ere van de Heilige Wijsheid - de Haghia Sophia - tot stand.

Door de Romeinse keizer Septimus Severus (193 – 211) werd de stad reeds ommuurd, Constantijn liet haar vergroten, maar keizer Theodosius II (408 – 450) gaf opdracht de nu nog zichtbare vestingwerken te bouwen. De 6.5 km lange landmuur met totaal 192 torens liep van de Zee van Marmara door tot aan de Gouden Hoorn. Samen met de zeemuren was het een onneembaar bolwerk, waarvan gezegd is: Als het buskruit niet was uitgevonden, waren de muren van Byzantium nooit gevallen.
Door de eeuwen heen weerstonden deze muren vele aanvallen van buiten, maar vele theologische kwesties werden binnen deze muren uitgevochten. In 1453 vielen de muren door de kanonnen en slimme strategie van sultan Mehmet Fatih.

Na ons bezoek aan Istanbul vliegen wij naar Trabzon aan de kust van de Zwarte Zee.
Wij bezichtigen aldaar de Haghia Sophia en wandelen al speurend naar resten van het luisterrijk verleden van het Byzantijnse Trebizonde. Wij maken een dagexcursie naar het Sumela-klooster (54 km), dat gewijd was aan Maria in de tijd van keizer Theodosius II; het behield haar rechten tijdens het Ottomaanse Rijk en werd pas na de stichting van de Republiek Turkije (1923) verlaten.